A once in a lifetime experience, zingen de curatoren van het Kunsthistorisches Museum in koor. Terecht, het is weinig waarschijnlijk dat u tijdens uw leven nog eens zoveel kunstwerken van Pieter Bruegel de Oude (1525/30-1569) samen zal kunnen aanschouwen. Niet alleen is de verzekeringskost van de werken astronomisch hoog, de staat van de panelen maakt een verplaatsing vaak hoogst problematisch.

Slechts één museum ter wereld kan dit huzarenstuk opbrengen, met name het Kunsthistorisches Museum dat 12 van de circa 40 aan Bruegel de Oude toegeschreven schilderijen bezit en dankzij partner in crime, het Albertina Museum, nog eens kan beschikken over een aantal belangrijke tekeningen van de kunstenaar. In totaal is het KHM erin geslaagd 30 schilderijen _ 3/4de van het totale aantal _ samen te brengen, samen met een 60-tal tekeningen of etsen, nagenoeg de helft van het grafische oeuvre van de kunstenaar.

Nieuwe schilderkunst

Het volstaat niet om topwerken samen te brengen, je moet er ook nog iets mee doen. Het KHM is met glans geslaagd in zijn opdracht. Bruegel is een dijk van een tentoonstelling die niet alleen de meeste van Bruegels werken toont, maar ook waarom hij _ zoals de KHM-directeur het uitdrukt _ de beste schilder van de Nederlanden in de 16de eeuw én een van de belangrijkste schilders aller tijden is.

Was hij al een god bij leven, dan taande zijn reputatie nochtans aardig in de 18de en 19de eeuw. Tot kunsthistorici Bruegel in het begin van de 20ste eeuw herontdekten als de belangrijkste schilder van een traditie die teruggaat op Jheronimus Bosch en voorlopers tot in de duistere middeleeuwen. Met de Italiaanse bagage in zijn rugzak duwde Bruegel de schilderkunst in de tweede helft van de 16de eeuw een nieuwe richting uit.

Het belang van deze tentoonstelling is dat je kan vergelijken en de evolutie in zijn werk met eigen ogen kan waarnemen. Bruegel was van vele markten thuis. Hij schilderde zowel landschappen als zogeheten Wimmelbilder', waarin vele scenes als in een stripverhaal door elkaar wemelen. Hij maakte spottende genreschilderijen en allegorische werken. Belangrijker nog is hoe hij daarbij te werk ging.

Medische beeldverwerking

Niet alleen is Bruegel een meester in de compositie van een schilderij _ in zijn landschappen breekt hij met alle tradities door een vogelperspectief te hanteren waardoor je als toeschouwer in het schilderij stapt _, hij beheerst ook als geen ander het detail.

Dat laatste is op de tentoonstelling meesterlijk in beeld gebracht door VUB/imec en Universal Digitalis die door middel van macrofotografie en infrarood beelden gigapixelbeelden van de schilderijen maakten waardoor de kleinste details megagroot kunnen worden uitvergroot tot ongeveer 30 gigabyte voor één schilderij. Op die manier ziet u als toeschouwer details die je met het blote oog amper zou kunnen waarnemen maar die wel met een meesterlijke hand geschilderd zijn. De toegepaste techniek vindt zijn oorsprong in de medische beeldverwerking, bijvoorbeeld voor het registreren van CT en MRI-hersenscans.

De schilder en de kenner

Los daarvan blijft het een groot plezier om al die prachtige werken samen te aanschouwen: De Boerenbruiloft en De Boerendans, allebei uit het KHM, De Triomf van de Dood (Prado), De Dulle Griet (Mayer van den Bergh, Antwerpen), De Twee Apen (Staatliche Museen Berlin) of de twee versies van De Toren van Babel (KHM en Boijmans-Van Beuningen Rotterdam) met elkaar te vergelijken. Als toemaatje krijgt u een nieuwe Bruegel te zien, Zicht op de Baai van Napels uit de Galleria Doria Pamphilj, in de aanloop naar de expositie geïdentificeerd als een echte Bruegel.

Geniet verder ook van de briljante tekenkunst van Bruegel. En blijf even stilstaan bij de tekening De schilder en de kenner, waarbij de schilderende Bruegel verstand en eruditie uitstraalt, terwijl de kenner met de blik van een idioot over zijn schouder meekijkt. Laat deze prent u vooral niet afschrikken.

Monet - Schiele

Naast Bruegel en Faszination Japan lopen in Wenen nog een aantal grote exposities zoals de overzichten van Claude Monet (tot 6 januari 2019 in Albertina) en Egon Schiele (tot 10 maart 2019 in het Leopold Museum), en het prachtige Fascination Japan (tot 20 januari in het Kunstforum). En dan hebben we het niet eens gehad over de concertprogrammatie naar het einde van het jaar toe. U kan dus maar beter meteen uw vliegtickets bestellen.

Bruegel. Tot 13 januari 2019 in het Kunsthistorisches Museum in Wenen. Dagelijks geopend van 10u tot 18u. Info: www.khm.at - www.bruegel2018.at -

Van 8 t/m 10 december wordt in het museum een symposium gehouden over Materialen en Technieken van Pieter Bruegel de Oude. www.bruegelthehandofthemaster2018.org