De grote belangstelling bij de presentatie van de biografie van de hand van Chris Ceustermans en van een bloemlezing uit het oeuvre van J.M.H. Berckmans, bewijst het: J.M.H. is niet dood, integendeel springlevend. Familieleden, vrienden, kennissen, filmmakers, rockmuzikanten, circusartiesten, ja ook lezers en fans van J.M.H. waren er bij om een gedenkplaat te onthullen aan de gevel van wat vroeger het beruchte café De Raaf was, een literaire wandeling te maken langs de vroegere trekpleisters van de auteur, om te luisteren naar getuigenissen in de 'gelagzaal' van het dienstencentrum Hof ter Beke waar J.M.H. Berckmans op het einde van zijn leven een kamer betrok en op 31 augustus dood werd aangetroffen op zijn sofa.

Hinderpaal en brandstof

J.M.H. Berckmans raasde (doorgaans) aan 200 per uur door het leven. Een leven dat alles heeft van een roman, beter gezegd van een 'film noir'. Al vroeg kwam hij in aanraking met de psychiatrische wereld toen hij door 'dokter spreeuw' werd 'opgesloten' in de PAM (psychiatrische afdeling mannen) van Stuivenberg. "Jean-Marie werd er geconfronteerd met One flew over the Cuckoo's Nest-taferelen die hem tot in het diepst van zijn ziel schokten", schrijft Chris Ceustermans. Het is daar dat hij het pseudoniem J.M.H. ging gebruiken. "Jean-Marie was in zijn ogen een sukkelaar. J.M.H. was de auteur die aan de slag ging met de ervaringen van de sukkelaar", aldus nog Ceustermans.

Toen kwam er een periode dat het leven hem toelachte: succes in de liefde, succes in de zaken als verkoper van Italiaanse schoenen met een villa in Bari. Nadien volgde een enorme dreun. Op 11 juli 1987 organiseerde hij in zaal Paradox een internationaal popconcert met de Brits-Amerikaanse punkband The Mekons. Het concert werd een flop van jewelste. Op één avond was Jean-Marie totaal bankroet. Met als positief gevolg: hij zette zich als een bezetene aan het schrijven. "Zijn vaak zelfdestructieve gedrag was zowel een hinderpaal als brandstof voor zijn taalmuziek", lezen we in de biografie.

Virtuoze vuurspuwer

Taalmuziek: het woord is gevallen. Als geen andere schrijver in Vlaanderen of in de Lage Landen slaagde hij erin een muzikale taal te ontwikkelen die onverwijld doet denken aan de cultroman On the Road. Met Jack Kerouac deelt hij ook een passie voor de pure jazz. Dat muzikale aspect en het vitriool waarin hij zijn pen doopt maken van J.M.H. Berckmans één van onze grootste naoorlogse auteurs, "een virtuoze vuurspuwer met woorden", zoals zijn biograaf het omschrijft. Lees: Café De Raaf steeds gesloten (1990), Het zomert in Barakstad (1993), Ontbijt in het vilbeluik (1997).

Chris Ceustermans, Schrijven in de Grauwzone. J.M.H. Berckmans, de biografie. Uitg. Vrijdag, 325 blz., geïllustreerd, 29,50 euro.

Verhalen uit de Grauwzone. J.M.H. Berckmans' beste. Uitg. Vrijdag, 225 blz., 19,95 euro.

Deus ex Machina het driemaandelijks tijdschrift voor actuele literatuur uit binnen- en buitenland brengt in het recente nummer 164 een ode aan J.M.H. Berckmans.

Grauwzone-Festival op 1 en 2 september in het auditorium Permeke, Antwerpen. Literair eerbetoon met o.a. Marcel Vanthilt, Hugo Matthijssen, Stefaan Degand, Wim Helsen en Pjeroo Roobjee.

Alle info: https://www.letterenhuis.be/nl/content/jmh-berckmans-1953-2008