Het zijn vreemde tijden. De wetenschappelijke en klinische actualiteit wordt nagenoeg volledig in beslag genomen door informatie over covid-19, terwijl er veel minder wordt gepubliceerd over hiv. De redactie heeft daarom beslist om de belangrijkste gegevens samen te vatten die werden gepresenteerd op de laatste CROI 2020, een weliswaar virtueel congres, dat echter altijd een schat aan informatie oplevert over een andere grote pandemie, die de planeet nu al 40 jaar bedreigt: hiv-infectie.

De meeste hiv-geïnfecteerde patiënten die worden behandeld met antiretrovirale middelen, leven nu nagenoeg even lang als de hiv-negatieve bevolking. Er wordt daarom veel onderzoek verricht naar de veroudering bij hiv-geïnfecteerde patiënten. Hoe kan de levenskwaliteit van die patiënten het best worden gevrijwaard?

Bij analyse van een groot aantal patiënten dat in New York op een spoedafdeling werd opgenomen en behandeld in het kader van de huidige covid-19-pandemie, blijkt dat slechts 0,8% van die patiënten hiv-positief was. Dat cijfer lijkt te bevestigen dat een hiv-infectie op zichzelf geen risicofactor voor infectie met het nieuwe coronavirus is. De prevalentie van hiv-infectie in de bevolking van New York is immers ongeveer 1,5%. De studie bevestigt wel dat hypertensie, obesitas en diabetes de belangrijkste risicofactoren zijn.

Volgens een internationale studie waarvoor de vorsers zijn uitgegaan van gegevens verzameld in Zuid-Afrika en die online werd gepubliceerd in het tijdschrift American Journal of Epidemiology, is het uiterst belangrijk zo snel mogelijk van behandeling te veranderen als de eerstelijnstherapie mislukt, vooral bij patiënten met een laag aantal CD4-cellen. Elk uitstel wordt cash betaald in mensenlevens.

De frequentie van cardiovasculaire accidenten is hoger bij hiv-geïnfecteerde patiënten, vooral op een jongere leeftijd, maar toch krijgen die patiënten significant minder vaak statines dan andere mensen die in aanmerking komen voor een vetverlagende behandeling, en vooral krijgen ze lagere doseringen, waarschijnlijk uit vrees voor medicamenteuze interacties.

Hiv-infecties worden al meer dan 20 jaar behandeld met een drievoudige combinatietherapie. Nu werd echter een nieuwe behandelingsstrategie ontwikkeld, waarbij personen met hiv worden behandeld met een combinatie van twee antiretrovirale middelen, een 2DR (2-drugs regime). Dovato, een combinatie van dolutegravir en lamivudine in één enkele tablet, is het eerste 2DR dat geïndiceerd is om een behandeling te starten en voor de overschakeling van stabiele patiënten die al een behandeling krijgen.

De ATLAS-studie heeft aangetoond dat maandelijkse injectie van een combinatie van cabotegravir en rilpivirine LA virologisch niet minder effectief is dan een klassieke perorale drievoudige combinatietherapie bij patiënten die al werden behandeld. Een groep vorsers heeft nu onderzocht of een injectie om de twee maanden een haalbare kaart is. Zo kan de behandeling immers nog eenvoudiger en lichter worden.

Er wordt verder werk gemaakt van een eenvoudigere antiretrovirale behandeling. Na de 2DR-schema's (tweevoudige combinatietherapie) is er nu een schema van maandelijkse injectie van cabotegravir en rilpivirine LA. Dat schema werd uitgetest in de ATLAS-studie bij hiv-geïnfecteerde patiënten met een onmeetbaar lage virale belasting tijdens een klassieke orale drievoudige combinatietherapie.

Na een follow-up van 96 weken in de studies GEMINI 1&2 hebben de vorsers de elf gevallen van virologische mislukking geanalyseerd die zich voordeden in de groep die werd behandeld met dolutegravir + 3TC, en de zeven gevallen van virologische mislukking die zijn opgetreden in de groep die een klassieke drievoudige combinatietherapie kreeg.

Een analyse van de gegevens van patiënten die hebben deelgenomen aan de gerandomiseerde, klinische studie ADVANCE, en een analyse van patiënten die hebben deelgenomen aan de D:A:D-studie, leren dat een gewichtstoename na het starten van een antiretrovirale behandeling het risico op type 2-diabetes verhoogt, maar er werd geen stijging van het cardiovasculaire risico waargenomen.

Pomalidomide wordt aanbevolen bij de behandeling van een multipel myeloom. In de SPACE-studie verlaagde pomalidomide het aantal precancereuze door HPV veroorzaakte aarsletsels met meer dan 50%, zowel bij hiv-geïnfecteerde patiënten als bij de seronegatieve proefpersonen.

Op de CROI werden nieuwe gegevens gepresenteerd over de levensverwachting van hiv-geïnfecteerde patiënten. De levensverwachting van seropositieve patiënten die vroeg worden behandeld en regelmatig worden gevolgd in referentiecentra, blijkt nagenoeg even goed te zijn als in de algemene bevolking, maar gemiddeld wordt 16 jaar vroeger een diagnose van ernstige comorbiditeit gesteld.

Op de CROI 2020, dit jaar een virtueel congres, werd de IMPAACT-studie gepresenteerd. In die studie was het percentage vrouwen met een onmeetbaar lage virale belasting bij de bevalling hoger met een antiretrovirale behandeling op basis van dolutegravir. De incidentie van vroeggeboorte en neonatale sterfte waren lager met een combinatie van dolutegravir en TAF dan met een combinatie van efavirenz of TDF.

Bijna 85% van de seropositieve Amerikaanse biseksuele of homoseksuele volwassen mannen weet dat ze hiv-geïnfecteerd zijn. Bij seropositieve adolescente MSM is dat nauwelijks 50%. Als men de 90-90-90-doelstellingen van UNAIDS wil realiseren, zou dat weleens stokken in de wielen kunnen steken. En dat komt door het zeer lage aantal screeningstests dat wordt uitgevoerd bij die adolescenten, zoals recentelijk werd aangetoond in een studie die werd gepubliceerd in het tijdschrift Pediatrics.