U hebt op het AFRAVIH-congres een studie van BREACH gepresenteerd. Naast de ontegensprekelijke wetenschappelijke waarde ervan bewijst die studie ook de vitaliteit en de internationale erkenning van de Belgische research. Kan u ons wat meer vertellen over BREACH?

BREACH is een samenwerkingsverband tussen de Belgische hiv-referentiecentra en -laboratoria, wetenschappelijke onderzoeksgroepen en organisaties die belangstelling hebben voor hiv. BREACH wil alle aspecten van hiv-onderzoek stimuleren en vergemakkelijken; klinische studies, epidemiologisch onderzoek, studies op niveau van de volksgezondheid, fundamenteel en translationeel research, gezondheidseconomie; en dit zowel op nationaal als internationaal niveau. BREACH heeft drie doelstellingen: (1) de databank van de Belgische cohorten verbeteren en up-to-date houden, (2) een coherent beleid bij de preventie en de behandeling van met hiv geïnfecteerde personen in België ontwikkelen en stimuleren en (3) de Belgische research op internationaal vlak vertegenwoordigen.

Waarom vond u het belangrijk om in België deze studie op te zetten die gebruik van 2DR's op basis van dolutegravir onderzocht?

Zoals bij elke chronische behandeling is de therapietrouw aan de antiretrovirale behandeling niet optimaal, verre van zelfs. Een goede therapietrouw is nochtans van primordiaal belang om de viruslast ondetecteerbaar laag te houden en om resistentie te voorkomen. Door de ervaring met klassieke drievoudige combinatietherapieën in de loop van de jaren weten we dat er een zekere marge is, mocht de therapietrouw aan de antiretrovirale behandeling minder goed zijn. En hoewel de komst van de 2DR-behandelingen over het algemeen wordt beschouwd als een vereenvoudiging van de antiretrovirale behandeling, toch neemt dat niet weg dat er soms nog vragen zijn over het voorschrijven van een 2DR aan patiënten die minder therapietrouw zijn: zal het virus ondetecteerbaar blijven? Zullen er geen resistentiemutaties opduiken? Om die vragen te beantwoorden, hebben we in België een studie op touw gezet om de werkzaamheid, duurzaamheid en veiligheid van een 2DR op basis van dolutegravir in het reële leven te evalueren.

Kan u ons iets vertellen over de studieopzet?

Voor deze multicentrische, retrospectieve studie hebben we alle belangrijke data geëxtraheerd die zijn verzameld tijdens de consultaties in tien Belgische hiv-referentiecentra van 01/01/2019 tot 30/09/2020. Alle patiënten met hiv, voorbehandeld of niet, die minstens één dosis van dolutegravir/lamivudine of dolutegravir/ rilpivirine hebben gekregen, werden in de studie opgenomen. Deze zeer grote studie omvatte in het totaal 948 patiënten.

Welke invloed heeft covid-19 gehad op het verloop van de studie?

De lockdownmaatregelen tijdens de coronapandemie maakten het moeilijk om gegevens te verzamelen. De patiënten mochten immers niet meer op consultatie komen. De bloedafnames, die gewoonlijk worden uitgevoerd voor ze op consultatie bij de hiv-specialist gaan (viruslast, aantal CD4-cellen,...), konden niet worden verricht of de patiënten verkozen om geen bloedafnames te laten uitvoeren. Dat verklaart waarom het aantal patiënten in de studie na 24 en 48 weken lager was dan bij aanvang en waarom ongeveer 95% van de patiënten al op een andere behandeling stonden. Bij het starten van de behandeling verkiezen we immers de patiënt te zien en informatie te geven en zijn perceptie van de diagnose en de behandeling te evalueren. Uiteraard is het cruciaal om de evolutie van de viruslast te volgen. Uiteindelijk is de studie er net nog interessanter door geworden. Het staat immers buiten kijf dat het onderzoek wel degelijk is uitgevoerd in het reële leven (en wat voor een leven!). Achteraf beschouwd was het een hele krachttoer.

Wat leert de studie over de virologische werkzaamheid van een 2DR op basis van dolutegravir?

Na 48 weken follow-up was de virale lading bij een per-protocolanalyse (van de patiënten die de behandeling effectief hebben gekregen) nog altijd onmeetbaar laag (< 50 kopieën/ml) bij 98,3% van de patiënten. Een 2DR op basis van dolutegravir werkt dus zeer goed, wat vertrouwen geeft, ook gezien de moeilijke omstandigheden waarin de studie heeft plaatsgevonden.

Wat met de veiligheid en de therapietrouw?

Tijdens de studie hebben we de klassieke bijwerkingen gezien, die ook al in vroegere studies zijn waargenomen (1). Dat is dus geruststellend. Slechts 40 patiënten hebben de behandeling stopgezet, wat neerkomt op een incidentie van 4,7 per 100 patiënten/jaar. De belangrijkste reden van stopzetting van de behandeling waren bijwerkingen en vooral neurotoxiciteit (bijwerkingen op het centrale en niet op het perifere zenuwstelsel). Dus opnieuw geen verrassingen of onverwachte bevindingen. De gegevens zijn volledig in overeenstemming met die van gerandomiseerde klinische studies (2-4) en andere studies, uitgevoerd in het reële leven (1).

Heel wat studies worden uitgevoerd in het reële leven. Wat is de meerwaarde van deze Belgische studie?

De meeste studies hebben maar naar één of twee klassieke criteria gekeken zoals de viruslast, het aantal CD4-cellen, resistentiemutaties, de CD4/CD8-verhouding of blips. Wij hebben een volledigere studie uitgevoerd. We hebben al die criteria geëvalueerd en hebben ook informatie verzameld over het gewicht, de lipiden en hepatitis B. Met bijna 1.000 patiënten is onze studie bovendien veel groter dan andere, wat nog meer gewicht geeft aan de resultaten.

Internationale wetenschappelijke verenigingen, waaronder EACS (5), raden behandelingen op basis van 2DR met dolutegravir aan. Daarnaast omschrijft EACS het 'vereenvoudigen' van de therapie als indicatie om van therapie te veranderen. Wat betekent 'vereenvoudigen' voor u in de praktijk?

Dat betekent minder geneesmiddelen, minder tabletten en, belangrijk, minder risico op medicamenteuze interacties, wat essentieel is voor de toekomst van de patiënt. Naarmate de patiënten verouderen, treedt comorbiditeit op (cardiovasculaire aandoeningen, longproblemen, kanker, ...) die ook moet worden behandeld. We moeten er dus voor zorgen dat de werkzaamheid van de antiretrovirale behandeling en die van de andere aandoeningen niet in het gedrang komt door medicamenteuze interacties. Eén ding is zeker, het is de kracht van dolutegravir die deze vereenvoudiging mogelijk maakt.

Herbekijk de webinar

Klik hier voor de wetenschappelijke bijsluiter

Referenties:

1. Llibre, JM et al. BHIVA 202

2. Poster 0232. Cahn, P et al. AIDS 2022 ; 36(1): 39-48

3. Osiyemi, O et al. Clin Infect Dis. 2022 Jan 25:ciac036.

4. Llibre, JM et al. Clinical Infectious Diseases, 2022, ciac130

5. EACS Guidelines Version 11.0

U hebt op het AFRAVIH-congres een studie van BREACH gepresenteerd. Naast de ontegensprekelijke wetenschappelijke waarde ervan bewijst die studie ook de vitaliteit en de internationale erkenning van de Belgische research. Kan u ons wat meer vertellen over BREACH?BREACH is een samenwerkingsverband tussen de Belgische hiv-referentiecentra en -laboratoria, wetenschappelijke onderzoeksgroepen en organisaties die belangstelling hebben voor hiv. BREACH wil alle aspecten van hiv-onderzoek stimuleren en vergemakkelijken; klinische studies, epidemiologisch onderzoek, studies op niveau van de volksgezondheid, fundamenteel en translationeel research, gezondheidseconomie; en dit zowel op nationaal als internationaal niveau. BREACH heeft drie doelstellingen: (1) de databank van de Belgische cohorten verbeteren en up-to-date houden, (2) een coherent beleid bij de preventie en de behandeling van met hiv geïnfecteerde personen in België ontwikkelen en stimuleren en (3) de Belgische research op internationaal vlak vertegenwoordigen.Waarom vond u het belangrijk om in België deze studie op te zetten die gebruik van 2DR's op basis van dolutegravir onderzocht?Zoals bij elke chronische behandeling is de therapietrouw aan de antiretrovirale behandeling niet optimaal, verre van zelfs. Een goede therapietrouw is nochtans van primordiaal belang om de viruslast ondetecteerbaar laag te houden en om resistentie te voorkomen. Door de ervaring met klassieke drievoudige combinatietherapieën in de loop van de jaren weten we dat er een zekere marge is, mocht de therapietrouw aan de antiretrovirale behandeling minder goed zijn. En hoewel de komst van de 2DR-behandelingen over het algemeen wordt beschouwd als een vereenvoudiging van de antiretrovirale behandeling, toch neemt dat niet weg dat er soms nog vragen zijn over het voorschrijven van een 2DR aan patiënten die minder therapietrouw zijn: zal het virus ondetecteerbaar blijven? Zullen er geen resistentiemutaties opduiken? Om die vragen te beantwoorden, hebben we in België een studie op touw gezet om de werkzaamheid, duurzaamheid en veiligheid van een 2DR op basis van dolutegravir in het reële leven te evalueren.Kan u ons iets vertellen over de studieopzet?Voor deze multicentrische, retrospectieve studie hebben we alle belangrijke data geëxtraheerd die zijn verzameld tijdens de consultaties in tien Belgische hiv-referentiecentra van 01/01/2019 tot 30/09/2020. Alle patiënten met hiv, voorbehandeld of niet, die minstens één dosis van dolutegravir/lamivudine of dolutegravir/ rilpivirine hebben gekregen, werden in de studie opgenomen. Deze zeer grote studie omvatte in het totaal 948 patiënten.Welke invloed heeft covid-19 gehad op het verloop van de studie?De lockdownmaatregelen tijdens de coronapandemie maakten het moeilijk om gegevens te verzamelen. De patiënten mochten immers niet meer op consultatie komen. De bloedafnames, die gewoonlijk worden uitgevoerd voor ze op consultatie bij de hiv-specialist gaan (viruslast, aantal CD4-cellen,...), konden niet worden verricht of de patiënten verkozen om geen bloedafnames te laten uitvoeren. Dat verklaart waarom het aantal patiënten in de studie na 24 en 48 weken lager was dan bij aanvang en waarom ongeveer 95% van de patiënten al op een andere behandeling stonden. Bij het starten van de behandeling verkiezen we immers de patiënt te zien en informatie te geven en zijn perceptie van de diagnose en de behandeling te evalueren. Uiteraard is het cruciaal om de evolutie van de viruslast te volgen. Uiteindelijk is de studie er net nog interessanter door geworden. Het staat immers buiten kijf dat het onderzoek wel degelijk is uitgevoerd in het reële leven (en wat voor een leven!). Achteraf beschouwd was het een hele krachttoer.Wat leert de studie over de virologische werkzaamheid van een 2DR op basis van dolutegravir? Na 48 weken follow-up was de virale lading bij een per-protocolanalyse (van de patiënten die de behandeling effectief hebben gekregen) nog altijd onmeetbaar laag (< 50 kopieën/ml) bij 98,3% van de patiënten. Een 2DR op basis van dolutegravir werkt dus zeer goed, wat vertrouwen geeft, ook gezien de moeilijke omstandigheden waarin de studie heeft plaatsgevonden.Wat met de veiligheid en de therapietrouw?Tijdens de studie hebben we de klassieke bijwerkingen gezien, die ook al in vroegere studies zijn waargenomen (1). Dat is dus geruststellend. Slechts 40 patiënten hebben de behandeling stopgezet, wat neerkomt op een incidentie van 4,7 per 100 patiënten/jaar. De belangrijkste reden van stopzetting van de behandeling waren bijwerkingen en vooral neurotoxiciteit (bijwerkingen op het centrale en niet op het perifere zenuwstelsel). Dus opnieuw geen verrassingen of onverwachte bevindingen. De gegevens zijn volledig in overeenstemming met die van gerandomiseerde klinische studies (2-4) en andere studies, uitgevoerd in het reële leven (1).Heel wat studies worden uitgevoerd in het reële leven. Wat is de meerwaarde van deze Belgische studie?De meeste studies hebben maar naar één of twee klassieke criteria gekeken zoals de viruslast, het aantal CD4-cellen, resistentiemutaties, de CD4/CD8-verhouding of blips. Wij hebben een volledigere studie uitgevoerd. We hebben al die criteria geëvalueerd en hebben ook informatie verzameld over het gewicht, de lipiden en hepatitis B. Met bijna 1.000 patiënten is onze studie bovendien veel groter dan andere, wat nog meer gewicht geeft aan de resultaten.Internationale wetenschappelijke verenigingen, waaronder EACS (5), raden behandelingen op basis van 2DR met dolutegravir aan. Daarnaast omschrijft EACS het 'vereenvoudigen' van de therapie als indicatie om van therapie te veranderen. Wat betekent 'vereenvoudigen' voor u in de praktijk?Dat betekent minder geneesmiddelen, minder tabletten en, belangrijk, minder risico op medicamenteuze interacties, wat essentieel is voor de toekomst van de patiënt. Naarmate de patiënten verouderen, treedt comorbiditeit op (cardiovasculaire aandoeningen, longproblemen, kanker, ...) die ook moet worden behandeld. We moeten er dus voor zorgen dat de werkzaamheid van de antiretrovirale behandeling en die van de andere aandoeningen niet in het gedrang komt door medicamenteuze interacties. Eén ding is zeker, het is de kracht van dolutegravir die deze vereenvoudiging mogelijk maakt.Herbekijk de webinarKlik hier voor de wetenschappelijke bijsluiterReferenties:1. Llibre, JM et al. BHIVA 2022. Poster 0232. Cahn, P et al. AIDS 2022 ; 36(1): 39-483. Osiyemi, O et al. Clin Infect Dis. 2022 Jan 25:ciac036.4. Llibre, JM et al. Clinical Infectious Diseases, 2022, ciac1305. EACS Guidelines Version 11.0