De grootste bezorgdheid van mensen is 'gezond blijven'. Dat wordt telkens opnieuw bevestigd in enquêtes onder de bevolking. Ook tijdens de eerste dagen van elk nieuw jaar is het de allereerste wens van iedereen 'dat we goed gezond mogen blijven', en iedere keer als we een glas heffen. Laat nu net voor bezorgdheid nummer één een goede aanpak bestaan waarover ook nog eens iedereen uit de sector het eens is. Een aanpak die niet controversieel is en niet nog eerst uitvoerig moet worden bediscussieerd, een aanpak die onmiddellijk uit te voeren is.

Het budget van de gezondheidszorg bedraagt vele tientallen miljarden euro's. Minder dan drie kleine procentjes daarvan gaan naar preventie, het voorkomen dat mensen ziek worden. Vreemd dat zo'n miniem deel van het budget gaat naar de allergrootste bezorgdheid van de mensen. We roepen de onderhandelaars van de nieuwe federale regering op om het percentage op te trekken naar om en bij de 5 procent. Dat is aangeraden om in de buurt van voorbeeldlanden te komen. Als we uit dat miljardenbudget zowat 1 miljard voorbestemmen voor goede preventie en preventieve geneeskunde, dan is op korte termijn minder budget nodig om mensen te behandelen of te genezen. De staatskas bespaart zo flink in uitgaven voor de curatieve sector, geneesmiddelen, ziekenhuisopnames en onderzoeken, de duurste elementen in de gezondheidszorg.

Nederland en de Scandinavische landen deden het ons voor, met duidelijk succes. In ons land is nog een enorme gezondheidswinst te halen omdat wij op bepaalde gezondheidsindicatoren gewoon niet zo goed scoren. Het gemiddelde halen in de zeer diverse groep van 27 EU-landen is niet ambitieus genoeg. Mooie plannen en doelstellingen genoeg, maar die worden niet ondersteund door voldoende budget.

Investeringen snel teruggewonnen

De grootste kosten die onze welvaart bedreigen, zijn die van de 'niet-overdraagbare ziekten', ook wel welvaartsziekten genoemd: kanker, diabetes, hart- en vaatziekten, ademhalingsproblemen, obesitas, hoge bloeddruk, mentale problemen ... Maken dat iemand om te beginnen al geen hoge bloeddruk ontwikkelt, is vele malen goedkoper dan mensen behandelen met medicatie en opvolgen. Een ongezonde levensstijl kost onze maatschappij tientallen miljarden euro's per jaar aan directe kosten voor de ziekteverzekering en indirecte kosten ten gevolge van verloren productiviteit. Luchtvervuiling alleen leidt tot een geschat welvaartsverlies van 17 miljard euro per jaar in België, problematisch alcoholgebruik voor 9 miljard, tabak voor 13 miljard. Voor ongezonde voeding met te veel suiker, te veel vet, zout, rood vlees hebben we nog geen schattingen, maar ook hier is het verband met ziekte en sterfte aangetoond.

Werken aan meer gezondheid, ook al hoort daar een grote som bij, valt ontzettend goed uit te leggen

De evidentie dat toegang tot natuur en stadsparken van primordiaal belang is voor een goede mentale gezondheid, groeit snel. Doeltreffende interventies en programma's staan klaar voor implementatie. Ze zijn gesteund door een berg aan wetenschappelijke bewijskracht en ze worden aanbevolen door de Wereldgezondheidsorganisatie en alle grote gezondheidsinstituten ter wereld.

Ambitieus werken aan meer gezondheid, ook al hoort daar een grote som bij, valt ontzettend goed uit te leggen aan de achterban. Kiezers uit allerlei geledingen zullen applaudisseren omdat geluisterd wordt naar hun grootste bezorgdheid.

De investeringen betalen zich snel terug: 1 euro die geïnvesteerd wordt in preventie brengt de staatskas 4 euro op. De kosten, voor welke vorm van sociale zekerheid dan ook zullen snel en flink dalen, wat uiteraard een besparing is. Hetzelfde met de kosten voor de mutualiteiten. De vergrijzing hou je hiermee niet tegen, maar het duurste aan een vergrijzing zijn de aan ziekte en non-productiviteit gerelateerde kosten. Bij een bevolking die in veel betere gezondheid verkeert, zal die vergrijzing ook veel minder duur zijn.

Een betere publieke gezondheid verhoogt de algemene productiviteit van werknemers en zelfstandigen, en vermindert het absenteïsme drastisch. Iets wat macro-economen en ondernemers zo graag bewerkstelligd zien in ons land, maar niet meer weten hoe.

Geen obstakels meer

Hier is al tientallen jaren op gestudeerd, het wordt door velen al decennia gevraagd en iedereen is het er ondertussen over eens dat dit nodig en nuttig is. Obstakels zijn er niet meer, tenzij iemand beslist om partijpolitieke spelletjes te gaan spelen op de kap van de gezondheid van hun kiezers. In dat geval zijn er op dit moment nog altijd renteloze leningen beschikbaar, zodat iedere gemeenschap het zelfs op z'n eentje kan realiseren. Met zo'n gegarandeerde return on investment zou je dom zijn om het niet te doen.

Hiervoor zijn geen goede inhoudelijke tegenargumenten, ook geen economische of 'het behoud van jobs'. Zoals de directeur-generaal van de Wereldgezondheidsorganisatie recent terecht benadrukte: 'Een goede gezondheid van een bevolking is dé beste turboboost-injectie voor de economische motor van die bevolking. En andersom. Als u de economie wilt aanzwengelen, maak dan dat er een goede publieke gezondheid is. Zonder zal het zeker niet lukken'. Ook dat is wetenschap.

Initiatiefnemers en ondertekenaars

Dr. Wouter Arrazola de Oñate is arts-onderzoeker volksgezondheid en initiatiefnemer van de brief. Prof. dr. Emmanuel André is microbioloog aan UZ Leuven/KU Leuven en mede-initiatiefnemer.


De brief werd mee ondertekend door:

Prof Dr Marleen Temmerman, voormalig directeur bij de Wereldgezondheidsorganisatie WHO

Dr Ir Myriam Sneyers, algemeen directeur Sciensano (Wetenschappelijk Instituut Volksgezondheid)

Prof Dr Herman Van Oyen, wetenschappelijk directeur Epidemiologie, Sciensano (Wetenschappelijk Instituut Volksgezondheid)

Prof Dr Piet Hoebeke, Decaan faculteit Geneeskunde en Gezondheidswetenschappen, UGent

Prof Dr Peter in 't Veld, Decaan faculteit Geneeskunde en Farmacie, VUBrussel

Prof Dr Paul Herijgers, Decaan faculteit Geneeskunde, KULeuven

Prof Dr Guy Hubens, Decaan faculteit Geneeskunde en Gezondheidswetenschappen UAntwerpen

Prof Dr Piet Stinissen, Decaan faculteit Geneeskunde en Levenswetenschappen, UHasselt

Prof Dr Brigitte Velkeniers, Voorzitter Koninklijke Academie voor Geneeskunde

diensthoofd Interne Geneeskunde/Endocrinologie, UZ Brussel, VUB

Prof Dr Marc Noppen, CEO Universitair Ziekenhuis Brussel, VUB

Prof Dr Marc Decramer, ere-gedelegeerd bestuurder Universitaire Ziekenhuizen Leuven, KUL

Prof Dr Jean-Paul Van Voren, algemeen directeur Cliniques Universitaires de Bruxelles, Hôpital Erasme, ULB

Prof Dr Wim Janssens, voorzitter Belgische Vereniging voor Pneumologie

Diensthoofd Pneumologie, UZ Leuven, KUL

Dr Luc Missault, voorzitter wetenschappelijk raad Belgische Cardiologische Liga

Cardioloog AZ Sint-Jan, Brugge

Dr Marc Raes, voorzitter Belgische Vereniging voor Kindergeneeskunde

Kinderarts Jessaziekenhuis Hasselt

Ir Sandrine Daoud, algemeen directeur Belgische Cardiologische Liga, Ligue Cardiologique Belge

Prof Dr Françoise Smets, vice-voorzitter Belgische Vereniging voor Pediatrie

Prof Dr Gunnar Buyse, voorzitter Belgische Vereniging voor Kinderneurologie

kliniekhoofd Kinderneurologie, KUL

Prof Dr Lieven Annemans, hoogleraar Gezondheids- en Welzijnseconomie, UGent

Dr Luc Colemont, maagdarmspecialist, managing director vzw Stop Darmkanker

Prof Dr Peter Hoet, diensthoofd Omgeving en Gezondheid, Maatschappelijke Gezondheidszorg & Eerstelijnsgeneeskunde, KUL

Prof Dr Ann De Sutter, hoofd vakgroep Volksgezondheid en Eerstelijnszorg, UGent

Prof Dr Pierre Vandamme, hoofd Centrum voor Evaluatie van Vaccinatie, Vaccin & Infectieziekten Instituut, UA

Prof Dr Pierre Smeesters, diensthoofd Pediatrie, Universitair Kinderziekenhuis Koningin Fabiola, ULB

Prof Dr Stijn Verhulst, diensthoofd Kindergeneeskunde, Universitair Ziekenhuis Antwerpen, UA

Prof Dr Stéphane De Wit, diensthoofd Infectiologie, Universitair Medisch Centrum St-Pieters, Brussel

Prof dr Lode Godderis, hoogleraar Arbeidsgeneeskunde KUL + Centre for Environment & Health, Maatschappelijke Gezondheidszorg & Eerstelijnsgeneeskunde, KUL

Prof Dr Tim Nawrot, hoogleraar milieu-epidemiologie, Centrum voor Milieukunde, UHasselt + Maatschappelijke Gezondheidszorg & Eerstelijnsgeneeskunde, KUL

Prof Dr Samuel Coenen, Eerstelijns- en Interdisciplinaire Zorg, Epidemiologie en Sociale Geneeskunde, Vaccin & Infectieziekten Instituut, UA

Prof Dr Petra De Sutter, hoogleraar Reproductieve Geneeskunde, UZ Gent, UGent

Prof Dr Didier Cataldo, hoogleraar pneumologie, voorzitter Biomedical and Preclinical Science department, Université de Liège

Prof Dr Dirk Devroey, Huisartsgeneeskunde, Cardiovasculaire Preventie, UZ Brussel, VUB

Prof Dr Roy Remmen, Huisartsgeneeskunde, UZA, UA + Interuniversitair Centrum voor de Huisartsenopleiding Vlaanderen

Prof Em Dr Paul De Vuyst, voormalig diensthoofd Pneumologie, Cliniques Universitaires de Bruxelles, Hôpital Erasme, ULB

Prof Em Dr Benoit Nemery, Centre for Environment and Health, Maatschappelijke Gezondheidszorg & Eerstelijnsgeneeskunde, KUL

Prof Dr Daniel De Wolf, hoofd Cardiologie Kinderen, UZ Gent, UGent

Prof Dr Anne Malfroot, Kindergeneeskunde, UZBrussel, VUB

Past-president Belgische Vereniging voor Kindergeneeskunde

Prof Dr Marc Van Ranst, diensthoofd Laboratoriumgeneeskunde, UZ Leuven - KUL

Prof Dr Steven Callens, kliniekhoofd Infectieziekten en Inwendige, UZ Gent, UGent

Dr Dirk Van Gysel, diensthoofd Kindergeneeskunde, OLV-ziekenhuis Aalst

Prof Dr Anne Roex, faculteit Geneeskunde en Farmacie, VUB

Dr Marie Dauvrin, onderzoeker, Health Service Research, UCLouvain

Dr Stéfanie Vandevijere, onderzoeker Voeding en Gezondheid - Volksgezondheid

Kristof Decoster, onderzoeker Health Policy & Financing Unit, Public Health dept, ITM

Dr Werner Soors, onderzoeker, Health Systems & Equity Unit, Public Health dept, ITM

Dr Werner Van Peer, praktijkassistent, Centrum Huisartsgeneeskunde, UA

Dr Marie-Christine Payen, PhD, infectiologe, mobiel team palliatieve zorgen, Universitair Medisch Centrum St-Pieters, Brussel.

Deze brief verscheen eerder al in De Standaard.