Galenos tentoongesteld in het Musée de Mariemont

31/05/18 om 23:30 - Bijgewerkt om 16:52

Bron: Artsenkrant

Twintig jaar na de ophefmakende tentoonstelling over Hippokrates pakt het Musée Royal de Mariemont nu uit met een vervolgexpo over die andere grote arts uit de Klassieke Oudheid, Galenos van Pergamon. Een eerherstel, zeg maar, want de opvattingen van Galenos hebben wel degelijk de basis gelegd van de moderne geneeskunde, zijn geloof in de humeuren ten spijt.

Galenos tentoongesteld in het Musée de Mariemont

Gravure, portret van Galenus. Wellcome Collection. © Wellcome Collection. © © Wellcome Collection.

Het Musée Royal de Mariemont, gelegen in de gemeente Morlanwelz nabij La Louvière, bezit een indrukwekkende collectie objecten en kunstvoorwerpen uit het Oude Egypte, de Grieks-Romeinse Oudheid en het Verre Oosten. Dat is te danken aan steenkoolbaron Raoul Warocqué, die bij zijn overlijden in 1917 zijn hele collectie aan de Belgische staat legeerde. Warocqué was niet alleen steenrijk, maar ook een groot kunstliefhebber die verre reizen ondernam naar China, Japan, Egypte... om zijn collectie uit te bouwen. Dat dit museum het aandurft om tentoonstellingen rond Hippokrates en Galenos te organiseren, is dan ook geen toeval. Als je de lijst ziet van musea die voor deze tentoonstelling werken hebben afgestaan, dan weet je dat het Musée de Mariemont een sterke reputatie heeft.

Gaat dat zien: de tentoonstelling is heel knap opgebouwd en geeft een mooi beeld van leven en werken van een van de grootste artsen uit de geschiedenis. Ter gelegenheid van het Weekend des Parcs et Jardins de Wallonie zijn er op 2 en 3 juni bovendien tal van activiteiten in de omringende parktuin waar het ook heerlijk picknicken is.

Arts en filosoof

Laten we eerst een misverstand uit de weg ruimen. De naam is Galenos en niet Galenus. Galenos is een Griek in hart en nieren, afkomstig uit Pergamon, gelegen in wat vandaag Turkije is maar in de Oudheid een Griekse stad. Daar studeerde hij ook filosofie en geneeskunde _ "een goede dokter is ook een filosoof", zou hij beweerd hebben. Al zijn teksten zal Galenos in het Grieks schrijven, al zijn die grotendeels via Arabische vertalingen veel later in het Latijn omgezet. De herontdekking van de geneeskunde uit de Klassieke Oudheid sloeg in de renaissance in als een bom en zou Vesalius aanzetten om nieuwe wegen in te slaan. Galenos had immers de basis gelegd van een wetenschappelijke aanpak gebaseerd op waarneming, experimenten en anatomische dissecties, weliswaar van dieren. Vesalius zou een stapje verder gaan en de mens ontleden.

Gladiatoren en keizers

Het leven van Galenos was ongemeen boeiend en leest als een trein. Na een studiereis naar Alexandrië werd hij in het amfitheater van Pergamon aangesteld als dokter van de gladiatoren, een zeer leerrijke job. Vervolgens reist hij naar Rome waar zijn ster verder zal rijzen. Hij wordt legerarts, al weigert hij naar het slagveld te gaan. En uiteindelijk wordt hij behandelend arts van drie opeenvolgende keizers, met name Marcus Aurelius, Commodus en Septimus Severus. Tussendoor vindt hij de tijd om te schrijven, veel te schrijven, naar schatting 20.000 bladzijden, goed voor zo'n 500 en. Daarin heeft hij het niet alleen over geneeskunde en farmacie, maar ook over mens en maatschappij in het algemeen.

Onevenwicht van de humeuren

De tentoonstelling toont ons de verschillende etappes in het leven van Galenos, zijn onderzoeksmethoden en nieuwe inzichten over het functioneren van het menselijk lichaam en genezingsmethoden, over kruiden en andere helende elementen. Hij stond voor een gezonde geest in een gezond lichaam. Zijn aanbevelingen zouden sportlui vandaag nog ten goede komen. Hij raadde zijn patiënten (en lezers) aan veel aan lichaamsbeweging en sport te doen en matig te zijn met eten en drinken. Wellicht maakte hij zich als meer ascetisch ingestelde Griek zorgen als hij de Romeinen om zich heen zag schransen en slempen, wat volgens hem 'een onevenwicht van de humeuren' zou veroorzaken.

Galenos (129-ca 216) werd ongeveer 87 jaar, hoogst uitzonderlijk in die tijd. Als dat geen bewijs is dat hij een goede dokter was? Zijn reputatie hield zowat 1.500 jaar stand. Tot vandaag blijft hij belangrijk voor zijn pionierswerk inzake medisch onderzoek en medicijnen.

Au temps de Galien. Un médecin Grec dans l'Empire Romain. Tot 2 december in het Musée Royal de Mariemont. Open van dinsdag t/m zondag van 10u tot 18u (vanaf oktober tot 17u). www.musee-mariemont.be