Lode Godderis
Lode Godderis
Professor arbeidsgeneeskunde KU Leuven, directeur onderzoek IDEWE
Column

20/07/18 om 09:02 - Bijgewerkt om 09:03

De 'groene' trui

De Salbutamol-affaire van Froome beheerste het nieuws vlak voor de Tour de France. In de marge, werd nog maar eens duidelijk dat astma en het gebruik van bronchodilatatoren bij renners tot 5 keer hoger ligt in vergelijking met de algemene bevolking.

De 'groene' trui

Steven Kruijswijk tijdens de Tour de France 2018. © BELGAIMAGE

De discussie ging vooral over of het gebruik van astmamedicatie al dan niet de prestaties kan bevorderen, maar er zijn nog andere factoren zoals luchtvervuiling die de hoge prevalentie kunnen verklaren. Renners fietsen vaak uren in vervuilde buitenlucht. Tijdens een inspanning adem je sneller en dieper, hierdoor adem je niet alleen meer luchtvervuiling in, de vervuiling raakt ook tot diep in de long. De voornaamste kwaaddoeners zijn fijn stof en ozon. Blootstelling aan fijn stof en ozon hebben een directe negatieve impact op de longfunctie en op prestaties.

Vraag is of je als organisator van een wielerwedstrijd hier veel kan aan doen? De Chinezen pakten het probleem in elk geval aan en namen drastische maatregelen tijdens de Olympische Spelen in 2008. Dergelijke maatregelen kan een tourorganisatie wellicht niet nemen. Maar ondanks dat je niet alle milieuproblemen kan aanpakken, zijn er toch een aantal zaken die je kan doen om de koersomstandigheden van renners te verbeteren. Deze maatregelen kunnen bovendien bijdragen tot het 'groene imago' van het fietsen.

Delen

Opvallend dat de organisatie van de Tour nog steeds niet kiest voor elektrische of hybride voertuigen

In een vorig stuk over fijn stof, schreef ik al dat we de normen van de Wereldgezondheidsorganisatie voor fijn stof nagenoeg nergens halen door industriële activiteit en het verkeer. Tijdens de Ronde van Frankrijk begeleiden moto's en meer dan 250 auto's de renners. Gelukkig rijden de meeste auto's achter de renners, maar desalniettemin worden renners steevast omringd door auto's en moto's die zo dicht mogelijk bij hen blijven voor hun veiligheid of om het mooiste beeld te schieten.

Ondanks aangetoond is dat net die vers gegenereerde uitlaatgassen het meest schadelijk zijn voor de longen, valt me op dat de organisatie van Le Grand Départ nog steeds niet gekozen heeft voor elektrische of hybride voertuigen. Reeds 15 jaar werkt ASO, de organisator van de ronde, met hetzelfde automerk. De huidige sponsor lanceert pas volgend jaar in 2019 hun eerste hybride.

Ik ben benieuwd of de organisatie dan voluit zal kiezen voor die voertuigen zonder of met minimale uitstoot, en wat de impact op de acute gezondheidseffecten en prestaties van renners zal zijn. Onderzoek heeft immers aangetoond dat inspanning leveren bij hoge fijn stof concentratie resulteert in een daling van de longfunctie (o.a. vitale capaciteit en één seconde waarde) met 10 tot 20%.

Naast fijn stof werkt ook ozon in op de longen. Ozon wordt gevormd door de inwerking van zonlicht op luchtverontreinigende stoffen. Het is een irriterend gas dat ademhalingsproblemen (droge hoest, kortademigheid en ademnood) kan veroorzaken en het kan ook astma verergeren. Gezien we tijdens intensieve sportinspanning meer en sneller ademen is er dus een grotere blootstelling aan ozon. Verschillende studies hebben een daling in longfunctie aangetoond met toenemende ozonconcentratie.

Delen

Ik zou de renners aanraden om voldoende afstand te nemen van draaiende motoren en uitlaatgassen

De ozonconcentraties zijn het hoogst tijdens de hete zomermaanden en van 11 tot 22u, dus net op het moment waarop de renners hun touretappes afwerken. De 8-uurgemiddelde richtwaarde van de Wereldgezondheidsorganisatie van 100 µg/m³ wordt geregeld overschreven, maar het is zeker niet uitzonderlijk dat ook de informatie- en alarmdrempel van respectievelijk 180 μg/m3 ozon en 240 μg/m3 worden overschreden tijden een tourrit. Het algemeen advies is om bij overschrijdingen van die drempels het evenement te plaatsen naar uren waarop de ozonconcentraties en de temperaturen minder hoog zijn. Ik ben niet zeker of de tourorganisatie dergelijke maatregelen al ooit overwogen hebben in het belang van de renners?

In afwachting van die organisatorische maatregelen, blijft dus de vraag hoe je je als renner kan hoeden tegen de negatieve effecten van luchtvervuiling tijdens inspanning. Het onderzoek naar het effect van anti-astmamiddelen en antioxidantia op longfunctiedalingen door vervuilingen staat nog in zijn kinderschoenen maar lijkt toch eerder aan te tonen dat het geen effect heeft bij niet-astmatici. Wat kan je dan wel doen?

Ik zie dat renners nu opwarmen en uitrijden vlak bij bussen en wagen. Ik zou hier aanraden om voldoende afstand te nemen van draaiende motoren en uitlaatgassen. Onderzoek heeft immers aangetoond dat prestaties tot 5% afnemen wanneer inspanningen worden geleverd bij hoge concentraties fijn stof. Een opwarming van 20 minuten heeft bovendien niet alleen directe gevolgen op de prestatie, maar ook 3 dagen later kan je het negatief effect nog meten. In topsport, een verschil dat kan tellen.